Yapay Zeka ile Sözleşme İncelemede Nelere Dikkat Edilmeli?

Gökçen Beyazoğlu LL.B.

Avukat, Chief Product Officer · Attornaid

Copy Link

Yapay zeka aracı sözleşme incelemede dört işi güvenilir yapar: maddeleri çıkarıp özetler, standart dışı veya eksik hükümleri işaretler, tanımların tutarlı kullanılıp kullanılmadığını kontrol eder ve iki sürümü karşılaştırır. Üç işi yapamaz: tarafların ticari bağlamını ve müzakere gücünü bilmez, bir hükmün uygulanabilirliği hakkında kesin hukuki yargı veremez ve hangi riskin kabul edilebilir olduğuna karar veremez. Bu yüzden araç büroya özgü bir inceleme standardıyla çalıştırılır, gizli veri anonimleştirilmeden ya da onaylı kurumsal araç dışında girilmez ve işaretlenen her madde kaynak metinle doğrulanır. İnceleme notu, hangi araç ve hangi standart kullanıldığı, kimin hangi tarihte doğruladığı bilgisiyle dosyaya kaydedilir.

Sözleşme incelemesi, yapay zeka araçlarının hukuk bürolarına en hızlı girdiği işlerden biridir; çünkü iş metin tabanlı, tekrarlı ve ölçülebilirdir. Aynı sebeple en çok yanlış kullanıldığı iş de budur. Aracın çıktısı düzgün, kendinden emin ve hızlı gelir; bu üç özellik çıktının doğru olduğu anlamına gelmez. Fark, aracın hangi işte güvenilir olduğunu baştan bilmekte ve geri kalanı için insan kontrolünü bir kural olarak kurmaktadır.

Aracın güvenilir yaptığı dört iş

Aracın güvenilir olduğu işlerin ortak özelliği, cevabın metnin kendisinde bulunmasıdır. Araç metni okur, yapısını çıkarır ve metnin kendi içindeki ilişkileri gösterir. Bu dört işte avukat zaman kazanır ve kazandığı zamanı aracın yapamadığı işlere ayırır.

• Maddeleri çıkarıp özetleme: Uzun bir sözleşmenin madde haritası, her maddenin bir cümlelik özeti ve tarafların yükümlülük listesi dakikalar içinde hazırlanır. Özet, okumanın yerine değil okumanın sırasını belirlemek için kullanılır.
• Standart dışı veya eksik hükümleri işaretleme: Araç, metni verilen bir standartla karşılaştırır; standarttan sapan ya da standartta olup metinde bulunmayan hükümleri listeler. Bu işin güvenilirliği, karşılaştırma ölçütünün büroya ait olmasına bağlıdır.
• Tanım ve kullanım tutarlılığını kontrol etme: Tanımlar bölümünde tanımlanan terimin metinde farklı anlamda kullanılması, tanımlanmamış büyük harfli terimler ve boşa çıkan çapraz atıflar insan gözünün en çok kaçırdığı hatalardır. Araç bunları sistematik biçimde bulur.
• İki sürümü karşılaştırma: Karşı taraftan dönen sürümle bir önceki sürüm arasındaki her fark, yeri ve niteliğiyle birlikte listelenir. İzlenmeden yapılmış değişiklikler bu yolla görünür olur.

Aracın yapamadığı üç iş

Aracın yapamadığı işler de aynı ölçütle anlaşılır: cevap metinde değildir. Dosyadadır, müvekkil görüşmesindedir, sektörün teamülündedir veya avukatın deneyimindedir.

• Tarafların ticari bağlamını ve müzakere gücünü bilmek: Aynı cezai şart hükmü, uzun süreli bir tedarik ilişkisinde kabul edilebilir, tek seferlik bir alımda kabul edilemez olabilir. Araç bu farkı metinden çıkaramaz; müvekkilin bu sözleşmeyi neden imzaladığını bilmez.
• Bir hükmün uygulanabilirliği hakkında kesin hukuki yargı vermek: Araç bir hükmün sorunlu görünebileceğini söyleyebilir; o hükmün Türkiye'de, bu taraflar arasında ve bu olgularla nasıl sonuç doğuracağını söyleyemez. Bu değerlendirme avukatın mesleki sorumluluğundadır.
• Hangi riskin kabul edilebilir olduğuna karar vermek: Her sözleşme risk taşır; incelemenin amacı riski sıfırlamak değil, müvekkilin bilerek üstlendiği riskle farkında olmadan üstlendiği riski ayırmaktır. Bu karar müvekkille birlikte verilir.

Temel ayrım: Araç metnin ne dediğini iyi okur; metnin bu taraflar için ne anlama geldiğini bilmez. İlk iş hız kazandırır, ikinci iş avukatın işidir ve devredilemez.

Büroya özgü inceleme standardı

Araç neyi işaretleyeceğini verilen ölçütten öğrenir. Ölçüt büronun kendi standardı değilse araç, eğitildiği ortalama sözleşme metnine göre işaretleme yapar. Bu durumda işaretler büronun veya müvekkilin riskini değil genel bir ortalamayı yansıtır; önemli bir sapma işaretlenmezken alışılmış bir hüküm sorun gibi gösterilebilir.

Yazılı bir inceleme standardı, her sözleşme türü için üç listeden oluşur:

• Tercih edilen hükümler: Büronun ilk taslakta önerdiği ve karşı taraf itiraz etmedikçe koruduğu ifadeler.
• Kabul edilebilir alternatifler: Müzakerede geri adım atılabilecek, hangi koşulda kabul edileceği belirtilmiş ifadeler.
• Kabul edilemez hükümler: Hangi müvekkil için olursa olsun, kıdemli avukat onayı olmadan geçilmeyecek ifadeler.

Araç bu üç listeyle çalıştırıldığında işaretlemeleri büronun diliyle yapar ve her işaretin standardın hangi maddesine dayandığını gösterir. Standardı yazmak zaman alır; ancak bir kez yazıldığında yalnızca araca değil, büroya yeni katılan avukata da aynı ölçütü verir. Standart sürümlenir ve incelemenin hangi sürümle yapıldığı dosyaya işlenir.

Gizlilik: hangi metin, hangi araca

Sözleşme metni, müvekkil ilişkisinin en yoğun bilgi taşıyan belgelerinden biridir. Karşı tarafın unvanı ve yetkilileri, fiyat ve ödeme koşulları, teslim süreleri, münhasırlık düzenlemeleri ve ekli teknik şartnameler ticari sır niteliği taşıyabilir. Metnin genel kullanıma açık bir araca girilmesi, hem avukatın meslek kurallarından doğan sır saklama yükümlülüğü hem de KVKK kapsamındaki veri işleme kuralları açısından bir karardır ve bu karar her seferinde bilinçli verilir.

Anonimleştirmenin yeterli olduğu durumlar ile yetmediği durumlar birbirinden ayrılır:

• Anonimleştirme yeterlidir: İncelenen şey standart hükümlerin yapısı ve dili ise taraf adları, tutarlar ve tarihler yer tutucuyla değiştirilerek metin anonim hale getirilebilir. Tarafların kimliği sonucu etkilemez.
• Anonimleştirme yetmez: Fiyatlandırma modeli, özel ticari düzenleme veya teknik ek incelemenin konusuysa kimlik metinden ayrılamaz. Bu durumda yalnızca verinin nerede işlendiği, saklanıp saklanmadığı ve model eğitiminde kullanılmayacağı sözleşmeyle güvence altına alınmış, büronun onayladığı kurumsal araç kullanılır.

Hangi aracın onaylı olduğu ve hangi veri türü için anonimleştirmenin yeterli sayıldığı yazılı bir büro kuralıdır; avukatın her dosyada bu kararı yeniden vermesi beklenmez.

Çıktının doğrulanması

Aracın çıktısı bir iddialar listesidir ve her iddia doğrulanana kadar iddia olarak kalır. Doğrulama üç ayrı iş içerir; üçünün aynı kişi tarafından aynı oturumda yapılması gerekmez, ancak üçü de yapılır.

• İşaretlenen her madde kaynak metinle karşılaştırılır. Araç bir maddeyi özetlemiş veya sorunlu bulmuşsa o maddenin tam metni açılır; aracın söylediği ile metnin söylediği yan yana okunur. Özet eksik olabilir, işaret yanlış bağlama oturmuş olabilir.
• Aracın eksik dediği hükmün gerçekten eksik olup olmadığına bakılır. Hüküm başka bir başlık altında, farklı bir ifadeyle veya ekte yer alıyor olabilir. Araç bir hükmü yalnızca aradığı kalıpla bulamadığı için eksik sayabilir.
• Aracın atladığı riskler için metin insan tarafından okunur. Araç yalnızca sorulan soruları cevaplar; standartta olmayan, bu dosyaya özgü bir risk işaretlenmez. İnceleme, aracın listesini kontrol etmekle bitmez; metnin tamamı en az bir kez avukat tarafından okunur.

Üçüncü adım atlandığında araç, incelemenin kapsamını belirlemiş olur. Hız kazancı burada kaybedilmez: aracın hazırladığı harita okumayı hızlandırır, okumanın yerine geçmez.

Dosyaya kayıt ve ekip içi kural

Yapay zeka kullanımı inceleme dosyasında görünür olmalıdır. İnceleme notuna dört bilgi eklenir: hangi araç kullanıldı, hangi inceleme standardının hangi sürümü uygulandı, çıktıyı kim doğruladı ve doğrulama hangi tarihte yapıldı. Bu kayıt birkaç satırdır; ancak aylar sonra bir hüküm tartışma konusu olduğunda incelemenin nasıl yapıldığını gösteren tek iz budur.

Kayıt, büronun müvekkile bildirim politikasıyla aynı ilkeye dayanır. Müvekkile yapay zekanın hangi işlerde ve hangi koşullarla kullanıldığı bir kez bildirilmişse, dosyadaki kayıt bu bildirime uyulduğunu gösterir. Bildirim politikası yoksa önce o yazılır; kayıt düzeni politikadan türetilir.

Ekip içindeki kuralın gerekçesi basittir: dosyayı sonradan açan kişi, aracın ne dediğini değil avukatın ne karar verdiğini okumalıdır. Bu yüzden aracın bulgusu dosyaya kopyalanmaz; avukat bulguyu okur, kaynak metinle doğrular, kendi ifadesiyle yazar ve reddettiği bulguyu nedeniyle birlikte not eder.

Ekip kuralı: İnceleme notu aracın çıktısı değil avukatın notudur. Araç taslak hazırlar, listeler, karşılaştırır; dosyaya giren her cümlenin sahibi onu doğrulayan avukattır.

Kontrol listesi

• Büronun yazılı bir sözleşme inceleme standardı var mı ve araç bu standartla çalıştırılıyor mu?
• Metin araca girilmeden önce karşı taraf bilgileri, ticari sırlar ve fiyat bilgisi anonimleştirildi mi, yoksa yalnızca onaylı kurumsal araç mı kullanılıyor?
• Aracın işaretlediği her madde kaynak metinle karşılaştırıldı mı?
• Aracın eksik dediği hükümlerin gerçekten eksik olduğu kontrol edildi mi?
• Aracın işaretlemediği riskler için metin bir avukat tarafından baştan sona okundu mu?
• İnceleme notunda hangi araç, hangi standart sürümü, kim doğruladı ve hangi tarih bilgileri yer alıyor mu?
• Yapay zeka kullanımı, büronun müvekkile bildirim politikasıyla uyumlu mu?
• Dosyaya giren inceleme notu aracın çıktısı değil, avukatın kendi ifadesiyle yazdığı not mu?

Sıkça sorulan sorular

Yapay zeka sözleşme incelemede hangi işleri güvenilir yapar?

Dört işi: maddeleri çıkarıp özetler, standart dışı veya eksik hükümleri işaretler, tanımların sözleşme boyunca tutarlı kullanılıp kullanılmadığını kontrol eder ve iki sürüm arasındaki farkları listeler. Bu işlerin ortak özelliği, cevabın metnin kendisinde bulunmasıdır. Yine de her bulgu kaynak metinle karşılaştırılarak doğrulanır.

Yapay zeka sözleşme incelemede neyi yapamaz?

Üç işi yapamaz: tarafların ticari bağlamını ve müzakere gücünü bilmez, bir hükmün uygulanabilirliği hakkında kesin hukuki yargı veremez ve hangi riskin kabul edilebilir olduğuna karar veremez. Bu üç iş metinde değil, dosyada ve müvekkil ilişkisinde yer alan bilgiye dayanır. Bu nedenle avukatta kalır.

Büroya özgü inceleme standardı nedir ve neden gerekir?

Büronun her sözleşme türü için tercih ettiği hükümleri, kabul edebileceği alternatifleri ve kabul etmediği hükümleri yazılı olarak belirleyen belgedir. Araç bu standartla çalıştırıldığında işaretlemeleri büronun ölçütüne göre yapar. Standart yoksa araç kendi genel varsayımlarına göre işaretler; bu işaretler büronun riskini değil, aracın eğitildiği ortalama metni yansıtır.

Sözleşme metni yapay zeka aracına girilmeden önce anonimleştirilmeli mi?

Karşı taraf bilgileri, ticari sırlar ve fiyat bilgisi içeren metinler ya anonimleştirilir ya da yalnızca büronun onayladığı kurumsal araca girilir. Anonimleştirme, standart hükümlerin incelendiği ve tarafların kimliğinin sonucu etkilemediği durumlarda yeterlidir. Fiyatlandırma, özel ticari düzenleme veya kimliği metinden ayrılamayan içerik söz konusuysa anonimleştirme yetmez; verinin işlenme yeri ve saklanma koşulları sözleşmeyle güvence altına alınmış onaylı araç kullanılır.

Yapay zeka çıktısı sözleşme incelemesinde nasıl doğrulanır?

Üç adımda: aracın işaretlediği her madde kaynak metindeki yeriyle karşılaştırılır; aracın eksik dediği her hüküm için metnin tamamı aranır ve hükmün başka bir başlık altında yer alıp almadığına bakılır; aracın hiç işaretlemediği riskler için metin bir avukat tarafından baştan sona okunur. Üçüncü adım atlandığında araç, incelemenin kapsamını belirlemiş olur.

Yapay zeka kullanımı inceleme dosyasına nasıl kaydedilir?

İnceleme notuna dört bilgi eklenir: kullanılan araç, uygulanan inceleme standardının sürümü, çıktıyı doğrulayan avukat ve doğrulama tarihi. Bu kayıt, büronun müvekkile yapay zeka kullanımını bildirme politikasıyla aynı ilkeye dayanır: ne yapıldığı sonradan sorulduğunda cevap dosyadadır. Dosyaya giren not aracın çıktısı değil, avukatın doğruladıktan sonra kendi ifadesiyle yazdığı nottur.