Yapay Zeka Çıktısını Dosyaya Eklemeden Önce Kontrol Listesi

Gökçen Beyazoğlu LL.B.

Avukat, Chief Product Officer · Attornaid

Copy Link

Yapay zeka çıktısı dosyaya eklenmeden veya müvekkile gönderilmeden önce yedi adımlı bir kontrolden geçer: atıf ve kaynak doğrulama, dosya olgularıyla uyum, hukuki çerçevenin güncelliği, gizlilik sızıntısı, dil ve biçim, doğrulama kaydı ve sorumlu avukat onayı. İlk dört adım içeriği, beşinci adım anlatımı, son iki adım sorumluluğu güvence altına alır. Kontrolün derinliği çıktının nereye gideceğine göre değişir; iç not için hızlı kontrol, müvekkile veya resmi bir mercie gidecek metin için tam kontrol uygulanır. Kontrol, üretimden kısa sürer ama atlanamaz.

Yapay zeka araçları büroya girdikçe özet, taslak, araştırma notu ve sözleşme maddesi gibi metinlerin bir bölümü artık araç tarafından üretiliyor. Bu metinlerin dosyaya girme hızı arttı; kontrol edilme biçimi ise çoğu büroda değişmedi. Stajyerin yazdığı taslak nasıl okunuyorsa aracın ürettiği metin de öyle okunuyor. Oysa iki hata türü birbirine benzemez ve aynı okuma yöntemiyle yakalanmaz.

Neden ayrı bir kontrol listesi gerekir

İnsan hatasının belirtileri vardır. Acele yazılmış bir taslakta cümleler kopuk, atıflar eksik, biçim düzensizdir; okuyan kişi nerede durup bakması gerektiğini sezer. Yapay zeka hatası bu işaretleri taşımaz. Metin akıcıdır, atıflar doğru biçimdedir, üslup kendinden emindir. Var olmayan bir karar ile gerçek bir karar aynı güvenle yazılır. Bu yüzden hatayı yakalayan şey okuma hissi değil, her maddeyi kaynağına götüren mekanik bir kontroldür.

Ayrı bir liste gerekmesinin ikinci nedeni hatanın dağılımıdır. İnsan, bilmediği konuda genellikle susar veya soru işareti bırakır. Araç, bilgisinin bittiği yerde boşluğu doldurur; en inandırıcı hatalar tam da bu boşluklarda ortaya çıkar. Kontrol listesi, okuyanın dikkatini metnin en akıcı göründüğü yerlere zorla çevirir.

Temel kural: Yapay zeka çıktısı, doğrulanana kadar taslaktır. Taslağın akıcılığı, doğruluğu hakkında bilgi vermez.

Yedi adım

Aşağıdaki tablo her adımın nasıl uygulanacağını, kimin yapacağını ve sıradan bir dosya belgesinde yaklaşık ne kadar sürdüğünü gösterir. Süreler planlama içindir; büro kendi ölçeğini bir kez belirler ve her belgede aynı ölçeği kullanır.

Birinci adım en uzun süren ve en çok atlanan adımdır. Atfın biçimsel olarak doğru görünmesi yeterli değildir; kararın veya maddenin tam metni açılır ve iddiayı destekleyen bölüm bulunur. Özet üzerinden doğrulama yapılmaz, çünkü özet de araç tarafından üretilmiş olabilir.

Üçüncü adımda iki şey kontrol edilir: dayanılan düzenlemenin bugün yürürlükte olup olmadığı ve aracın hangi tarihe kadar olanı bildiği. Her aracın bir bilgi kesim tarihi vardır; bu tarihten sonra değişen hüküm metinde eski haliyle yer alır ve araç bunu belirtmez. Kesim tarihi bilinmiyorsa düzenlemenin güncel hali her durumda ayrıca açılır.

Dördüncü adım iki yönlü çalışır. Araca girdi verilirken başka bir dosyanın bilgisi karışmış olabilir; araç da önceki konuşmalardan gelen bir bilgiyi metne taşımış olabilir. Müvekkil verisinin veya karşı tarafa ait bilgilerin yanlış metne girmesi KVKK ve meslek sırrı açısından ayrı bir risk oluşturur; bu adım yalnızca içerik doğruluğu için değil, gizlilik yükümlülüğü için de yapılır.

Altıncı adım kısa ama vazgeçilmezdir. Kaydı olmayan kontrol yapılmamış sayılır. Kayıt, aylar sonra bir soru geldiğinde metnin hangi araçla üretildiğini ve kimin neyi kontrol ettiğini gösterir; büronun kullanım politikasına uyulduğunun tek kanıtıdır.

Çıktı türüne göre kontrol derinliği

Her çıktı aynı derinlikte kontrol edilmez. Ölçüt metnin nereye gideceğidir; uzunluğu veya zorluğu değil.

• İç çalışma notu, ilk araştırma özeti: hızlı kontrol. Birinci, ikinci ve dördüncü adım tam yapılır, beşinci adım atlanabilir, kayıt tek satırdır ve onay yerine yalnızca kayıt aranır.
• Müvekkile gidecek metin (bilgi notu, görüş, sözleşme taslağı): tam kontrol. Yedi adımın tümü uygulanır; ikinci adımda dosyadaki asıl belgeler açılır, hafızadan karşılaştırma yapılmaz.
• Resmi bir mercie sunulacak metin (dilekçe, beyan, UYAP üzerinden gönderilecek belge): tam kontrol ve ikinci göz. Atıf doğrulamasını metni hazırlayan kişiden başka biri tekrarlar.

İç not olarak başlayan bir metin sonradan müvekkile gidecekse derinlik yeniden belirlenir. Hızlı kontrolden geçmiş bir metin, dosyadan çıkarken tam kontrolden geçmeden gönderilmez.

Derinlik kuralı: Metnin kalitesi derinliği belirlemez; alıcısı belirler. En iyi görünen metin, en yüksek riskli alıcıya gidiyorsa tam kontrol alır.

Yaygın hata türleri

Aşağıdaki tablo, yapay zeka çıktılarında en sık karşılaşılan hata türlerini, metinde nasıl göründüklerini ve yedi adımdan hangisinin onları yakaladığını gösterir.

Listenin ekibe verilmesi ve kullanım politikasıyla bağı

Kontrol listesi bir yazıda değil, tek sayfada yaşar. Yedi adım, alıcıya göre derinlik seviyeleri ve kayıt şablonu bir sayfaya sığar; sayfa ekibe dağıtılır, büro yazılımındaki belge şablonlarının yanına konur ve işe yeni başlayan herkese ilk hafta verilir.

• Liste, kullanım politikasının uygulama ekidir: politika doğrulamanın zorunlu olduğunu söyler, liste doğrulamanın ne olduğunu tanımlar.
• Kayıt biçimi tektir: doğrulama kaydının alanları politikada tanımlanan alanlarla aynıdır; iki ayrı şablon olmaz.
• Liste altı ayda bir gözden geçirilir: büroda yeni bir hata türü yakalandığında tabloya eklenir.
• İstisnası yoktur: listeden geçmeyen metin dosyaya girmez; bu kural politikada yazılıdır ve kıdeme göre değişmez.

Zaman maliyeti

Tablodaki süreler toplandığında sıradan bir belge için yarım saat ile bir saat arasında bir kontrol çıkar; aracın aynı belgeyi üretmesi birkaç dakika sürer. Bu dengesizlik kontrolün gereksiz olduğu anlamına gelmez; aracın kazandırdığı zamanın bir bölümünün nereye harcanacağını gösterir.

Hesap şöyle yapılır: aracın kazandırdığı süreden kontrolün süresi düşülür; kalan, gerçek kazançtır. Bu kalan çoğu belgede hâlâ anlamlıdır. Kontrolün atlandığı tek bir belge ise o ayın tüm kazancını götürebilir: müvekkile düzeltme yazısı, mahkemeye ek beyan, gerekirse baroya açıklama. Kontrol, üretimden kısa sürer ama atlanamaz; atlandığında aracın kazandırdığı zaman da kaybolur.

Kontrol listesi

• Metindeki her atıf kaynağından, tam metin açılarak doğrulandı mı?
• Taraf adları, tarihler ve tutarlar dosyadaki asıl belgelerle karşılaştırıldı mı?
• Dayanılan düzenlemenin yürürlükte olduğu ve aracın bilgi kesim tarihi kontrol edildi mi?
• Metinde başka bir dosyaya veya karşı tarafa ait bilgi olup olmadığına bakıldı mı?
• Aşırı kesin ifadeler ve tekrarlar temizlendi, metin büro üslubuna uyarlandı mı?
• Araç, tarih, kontrol eden ve kontrol edilen maddeler dosya notuna yazıldı mı?
• Metnin alıcısına göre kontrol derinliği belirlendi mi?
• Sorumlu avukat kaydı görerek çıkışı onayladı mı?

Sıkça sorulan sorular

Yapay zeka çıktısı neden ayrı bir kontrol listesiyle denetlenmeli?

Çünkü yapay zeka hatası insan hatasına benzemez. Acele yazılmış bir taslağın kusurları okurken hissedilir; aracın ürettiği metin ise akıcı, biçimsel olarak düzgün ve kendinden emindir. Var olmayan bir karar ile gerçek bir karar aynı güvenle yazılır. Hatayı okuma hissi değil, her maddeyi kaynağına götüren mekanik bir kontrol yakalar.

Yapay zeka çıktısı için yedi kontrol adımı nelerdir?

Atıf ve kaynak doğrulama, dosya olgularıyla uyum, hukuki çerçevenin güncelliği, gizlilik sızıntısı, dil ve biçim, doğrulama kaydı ve sorumlu avukat onayı. İlk dört adım içeriği, beşinci adım anlatımı, son iki adım sorumluluğu güvence altına alır.

Her yapay zeka çıktısı aynı derinlikte mi kontrol edilir?

Hayır. Derinliği metnin alıcısı belirler. İç çalışma notu için hızlı kontrol yeterlidir: atıf, olgu ve gizlilik adımları tam yapılır, kayıt tek satırdır. Müvekkile gidecek veya resmi bir mercie sunulacak metin için yedi adımın tümü uygulanır; resmi mercie gidecek metinde atıf doğrulamasını ikinci bir kişi tekrarlar.

Doğrulama kaydında ne yer almalı?

Dört bilgi: kullanılan araç, kontrol tarihi, kontrolü yapan kişi ve kontrol edilen maddeler. Kayıt dosya notuna yazılır ve büronun yapay zeka kullanım politikasında tanımlanan biçimle aynıdır. Kaydı olmayan kontrol yapılmamış sayılır.

Aracın bilgi kesim tarihi neden önemlidir?

Her aracın bilgisinin bittiği bir tarih vardır. Bu tarihten sonra değişen bir düzenleme metinde eski haliyle yer alır ve araç bunu belirtmez. Dayanılan hükmün güncel hali, aracın ne dediğinden bağımsız olarak ayrıca açılır ve karşılaştırılır.

Kontrol, yapay zekanın kazandırdığı zamanı yok eder mi?

Hayır. Sıradan bir belgede yedi adım toplamda yarım saat ile bir saat arasında sürer; aracın aynı belgeyi üretmesi birkaç dakikadır. Gerçek kazanç, üretimde kazanılan süreden kontrolün süresi düşüldükten sonra kalandır ve çoğu belgede anlamlı kalır. Kontrolün atlandığı tek bir belge ise o ayın tüm kazancını götürebilir.