Hukuk Bürosu Yapay Zeka Kullanım Politikası Nasıl Yazılır?

Gökçen Beyazoğlu LL.B.

Avukat, Chief Product Officer · Attornaid

Copy Link

Kısa cevap: Bir hukuk bürosunun yapay zeka kullanım politikası asgari altı başlığı yazılı olarak düzenlemelidir: hangi işlerde kullanılabileceği ve kullanılamayacağı, müvekkil verisinin hangi durumda anonimleştirileceği, çıktı doğrulama zorunluluğu ve bunun kaydı, onaylı araç listesi, müvekkile bildirim kuralı, ve politikanın sahibi ile gözden geçirme sıklığı. Politika olmadan sorumluluk tek tek avukatlarda dağınık biçimde kalır.

Yapay zeka araçları bir hukuk bürosuna çoğu zaman politika kararıyla değil, bireysel kullanımla girer. Bir avukat kendi hesabıyla bir asistan kullanmaya başlar, sonuç işe yarar, kullanım yayılır. Sorun, bu yayılmanın hiçbir aşamasında kimin neyi hangi veriyle yaptığının kayda geçmemesidir. Politikanın amacı kullanımı kısıtlamak değil, görünür kılmaktır.

Aşağıda altı başlık ve her biri için doğrudan politikaya taşınabilecek örnek hüküm formülasyonları yer alıyor.

1. Kullanım alanı: hangi işlerde evet, hangilerinde hayır

Politikanın en somut kısmı budur. Ayrım, işin doğrulanabilirliği ve hatasının maliyeti üzerinden kurulur.

Örnek hüküm: "Yapay zeka araçları yalnızca ekli tabloda serbest veya şartlı olarak işaretlenmiş iş türlerinde kullanılabilir. Tabloda yer almayan bir iş türü için kullanım, büro yönetiminin yazılı onayına tabidir."

2. Müvekkil verisi ve anonimleştirme

Avukatlık Kanunu m.36 kapsamındaki sır saklama yükümlülüğü bir araç sağlayıcısına devredilemez. Politika, hangi verinin hangi araca hangi koşulda verilebileceğini tanımlamalıdır.

• Onaylı araç listesi dışına veri çıkmaz. Kişisel hesaplarla kullanılan araçlara müvekkil verisi yüklenmesi yasaklanmalıdır.
• Anonimleştirme eşiği tanımlanır. İsim, TCKN, dosya numarası, adres ve taraf unvanları gibi alanların hangi durumlarda maskeleneceği yazılır.
• Yurt dışı işleme kontrol edilir. Aracın verileri yurt dışında işlemesi hâlinde 6698 sayılı KVKK m.9 kapsamında aktarım dayanağı aranır.
• Model eğitimi hükmü aranır. Yüklenen dosyaların model eğitiminde kullanılmayacağı, aracın sözleşmesinde yazılı olmalıdır.

Örnek hüküm: "Müvekkil dosyalarına ait veriler, yalnızca onaylı araç listesinde yer alan ve sözleşmesinde verilerin model eğitiminde kullanılmayacağı açıkça düzenlenmiş araçlara yüklenebilir. Diğer tüm hâllerde veri, yüklemeden önce anonimleştirilir."

3. Doğrulama zorunluluğu ve kaydı

Politikanın en çok ihlal edilen ve en pahalı sonuç doğuran maddesi budur. Yapay zeka sistemleri gerçek bir karara bağlantı verip o kararın söylemediği bir şeyi iddia edebilir; bu nedenle atfın varlığı değil isabeti doğrulanmalıdır.

• Emsal atıflarının tam metni görülmeden hiçbir belgeye girmemesi.
• Süre ve tutar hesaplarının ikinci bir kaynaktan teyit edilmesi.
• Doğrulamanın kim tarafından ne zaman yapıldığının kayda geçmesi.
• Doğrulanamayan içeriğin, ne kadar destekleyici görünürse görünsün çıkarılması.

Örnek hüküm: "Yapay zeka desteğiyle üretilen metinlerde yer alan her emsal karar atfı, dosyaya eklenmeden önce resmî kaynaktan tam metin olarak görülür ve doğrulayan kişi ile tarih dosya notuna işlenir. Doğrulanmamış atıf içeren belge imzaya sunulamaz."

4. Onaylı araç listesi

Politika, kullanılabilecek araçları isim olarak sayan ve güncellenen bir ek içermelidir. Listeye bir aracın eklenmesi için asgari kontroller tanımlanır.

Örnek hüküm: "Onaylı araç listesi büro yönetimi tarafından tutulur ve en az altı ayda bir gözden geçirilir. Listeye ekleme, ekli kontrol tablosundaki tüm maddelerin karşılanması hâlinde yapılır."

5. Müvekkile bildirim

Yapay zeka kullanımının müvekkile bildirilip bildirilmeyeceği, meslek kuralları ve sözleşmesel taahhütlerle birlikte değerlendirilmesi gereken bir konudur. Politika bu konuda bir duruş almalı ve belirsizlik bırakmamalıdır.

• Vekâlet sözleşmesinde veya bilgilendirme metninde kullanıma yer verilip verilmeyeceği.
• Müvekkilin kullanıma itiraz etmesi hâlinde izlenecek yol.
• Kurumsal müvekkillerin kendi politikalarının bulunması hâlinde uyum.

Bu başlık hazırlanırken baroların ve Türkiye Barolar Birliği'nin yayımladığı meslek kuralları ile rehberlerin esas alınması, güncel düzenlemelere uyum açısından gereklidir.

6. Gözden geçirme ve sorumluluk

Politika, kim tarafından uygulanacağını ve ne sıklıkla güncelleneceğini yazmalıdır. Sahibi belirsiz bir politika uygulanmaz.

• Politika sahibi: büro yönetimi veya belirlenen bir ortak.
• Gözden geçirme sıklığı: en az altı ayda bir; mevzuat veya meslek kuralı değişikliğinde derhal.
• Eğitim: yeni katılan her avukat ve çalışanın politikayı okuduğunu yazılı olarak teyit etmesi.
• İhlal: politikaya aykırı kullanımın nasıl ele alınacağı.

Politika taslağı kontrol listesi

• Serbest, şartlı ve yasak iş türleri tablo hâlinde listelendi mi?
• Anonimleştirilecek alanlar tek tek sayıldı mı?
• Onaylı araç listesi ek olarak hazırlandı mı?
• Her araç için veri işleme yeri ve model eğitimi hükmü belgelendi mi?
• Doğrulama kaydının nereye işleneceği tanımlandı mı?
• Müvekkile bildirim konusunda net bir kural var mı?
• Politikanın sahibi ve gözden geçirme sıklığı yazıldı mı?
• Yeni katılanların okuduğunu teyit etmesi için bir akış kuruldu mu?

Sıkça sorulan sorular

Hukuk bürosu yapay zeka kullanım politikası neden gerekli?

Yapay zeka araçları büroya genellikle politika kararıyla değil bireysel kullanımla girer ve yayılır. Bu yayılmanın hiçbir aşamasında kimin neyi hangi veriyle yaptığı kayda geçmez. Politikanın amacı kullanımı kısıtlamak değil görünür kılmak, böylece sorumluluğun dağınık kalmasını önlemektir.

Politikada asgari olarak hangi başlıklar bulunmalı?

Altı başlık: hangi işlerde kullanılabileceği ve kullanılamayacağı, müvekkil verisinin hangi durumda anonimleştirileceği, çıktı doğrulama zorunluluğu ve bunun kaydı, onaylı araç listesi, müvekkile bildirim kuralı, ve politikanın sahibi ile gözden geçirme sıklığı.

Hangi işlerde yapay zeka kullanımı yasaklanmalı?

Çıktısı doğrulanamayan veya hatası pahalı olan işlerde: nihai hukuki görüş, dava stratejisi kararları ve müvekkile verilen süre, sonuç ya da tutar taahhütleri. Emsal araştırması ile süre ve tutar hesapları ise yasak değil, doğrulama şartına bağlı kullanım kapsamındadır.

Müvekkil verisi yapay zeka aracına yüklenebilir mi?

Yalnızca onaylı araç listesinde yer alan ve sözleşmesinde verilerin model eğitiminde kullanılmayacağı açıkça düzenlenmiş araçlara. Diğer tüm hâllerde veri yüklemeden önce anonimleştirilmelidir. Avukatlık Kanunu m.36 kapsamındaki sır saklama yükümlülüğü araç sağlayıcısına devredilemez; sorumluluk büroda kalır.

Emsal atıflarının doğrulanması için politikada ne yazmalı?

Her atfın resmî kaynaktan tam metin olarak görülmesi, doğrulayan kişi ile tarihin dosya notuna işlenmesi ve doğrulanmamış atıf içeren belgenin imzaya sunulamaması. Atfın varlığı yeterli değildir; sistem gerçek bir karara bağlantı verip o kararın söylemediği bir şeyi iddia edebilir, bu nedenle isabet ayrıca kontrol edilmelidir.

Politika ne sıklıkla güncellenmeli?

En az altı ayda bir; mevzuat veya meslek kuralı değişikliğinde ise derhal. Politikanın bir sahibi belirlenmeli, yeni katılan her avukat ve çalışanın politikayı okuduğunu yazılı olarak teyit etmesi için bir akış kurulmalıdır. Sahibi belirsiz bir politika uygulamada karşılık bulmaz.