Kurumsal Hukuk Biriminde Yapay Zeka: Ne İşe Yarar, Ne Yaramaz?

Gökçen Beyazoğlu LL.B.

Avukat, Chief Product Officer · Attornaid

Copy Link

Kısa cevap: Kurumsal bir hukuk biriminde yapay zeka, çıktısı doğrulanabilir ve hatası ucuz olan işlerde değer üretir: belge özetleme, ilk taslak üretimi, büyük dosya yığınında arama, çeviri ve veri çıkarımı. Çıktısı doğrulanamayan veya hatası pahalı olan işlerde ise değer üretmez: nihai hukuki görüş, strateji kararı, müvekkile verilen taahhüt ve doğrulanmamış emsal atfı.

Yapay zekanın hukukta işe yarayıp yaramadığı sorusu yanlış kurulmuş bir sorudur. Doğru soru şudur: hangi işte yarar, hangi işte yaramaz. Ayrım teknolojinin gelişmişlik düzeyinden değil, işin doğasından gelir; ve bu ayrım, bir hukuk birimine yapay zeka yerleştirmenin tek sağlam temelidir.

Ayrımın iki ölçütü

Bir işin yapay zekaya uygun olup olmadığı iki soruyla belirlenir.

Çıktı doğrulanabilir mi?

Üretilen sonucun doğru olup olmadığı makul bir sürede kontrol edilebiliyorsa, yapay zeka o işte zaman kazandırır. Bir sözleşmenin özeti sözleşmeyle karşılaştırılarak doğrulanabilir. Bir stratejinin doğruluğu ise ancak sonucuyla anlaşılır; bu da doğrulama değildir.

Hata ne kadar pahalı?

Yakalanmayan bir hatanın bedeli düşükse deneme maliyeti düşüktür. Yanlış bir taslak cümlesi düzeltilir. Mahkemeye sunulmuş yanlış bir emsal atfı ise düzeltilemez. Bu iki ölçüt birlikte bir matris oluşturur.

Değer ürettiği beş iş

• Belge özetleme. Uzun bir bilirkişi raporunun veya dosya kapsamının özeti, kaynağıyla karşılaştırılarak doğrulanabilir. Kazanılan zaman doğrudan ölçülebilir.
• İlk taslak üretimi. Bir dilekçenin veya sözleşmenin ilk hali, boş sayfadan başlamaya göre belirgin hızlanma sağlar. Taslak zaten gözden geçirilecektir; hata ucuzdur.
• Yığın içinde arama. Binlerce sayfalık bir dosyada belirli bir konunun geçtiği yerleri bulmak, insan için pahalı, makine için ucuzdur. Bulunan yer açılıp doğrulanır.
• Çeviri. Yabancı dildeki bir sözleşmenin veya kararın anlaşılması. Hukuki geçerlilik gerektiren çeviriler bunun dışındadır.
• Yapılandırılmış veri çıkarımı. Sözleşmelerden tarih, taraf, bedel ve süre bilgilerinin tabloya çıkarılması. Çıkarılan her alan kaynağına bakılarak kontrol edilebilir.

Değer üretmediği dört iş

• Nihai hukuki görüş. Müvekkile verilen görüş, avukatın sorumluluğundadır ve doğrulanabilir bir çıktı değildir. Yapay zeka bu görüşün hazırlanmasına girdi sağlayabilir, görüşün kendisi olamaz.
• Strateji kararı. Hangi davanın açılacağı, hangi tarafla uzlaşılacağı gibi kararlar, dosyada yazmayan bilgilere ve ticari bağlama dayanır.
• Doğrulanmamış emsal atfı. Kaynağı açılıp tam metni okunmamış hiçbir atıf kullanılmamalıdır. Bu, teknolojinin değil kullanım kuralının konusudur.
• Müvekkile verilen taahhüt. Süre, sonuç veya tutar taahhüdü yapay zeka çıktısına dayandırılamaz.

Kurumsal yerleştirme: nereden başlanmalı

Bir hukuk birimine yapay zeka yerleştirirken en yaygın hata, en görünür işten başlamaktır. Doğru sıralama, matristeki sol üst kutudan başlayıp sağa doğru ilerlemektir.

Neden bu sıra: İlk aşama riski en düşük ve faydası en ölçülebilir olandır. Ekip güveni burada kurulur. Emsal araştırması en son gelir çünkü doğrulama disiplini oturmadan başlatılması, en pahalı hatayı en erken üretir.

Yazılı kullanım politikası

Kurumsal kullanımda bireysel dikkat yeterli değildir. Asgari bir politika şu beş maddeyi içerir.

• Hangi iş türlerinde yapay zeka kullanılabileceği ve kullanılamayacağı açıkça listelenir.
• Müvekkil verisinin asistana verilmeden önce hangi durumlarda anonimleştirileceği tanımlanır.
• Emsal atıflarının doğrulanması zorunludur ve doğrulama kayıt altına alınır.
• Yapay zeka desteğiyle üretilen çıktıların hangi durumlarda müvekkile bildirileceği belirlenir.
• Politikanın gözden geçirme sıklığı yazılır; mevzuat ve meslek kuralları değişmektedir.

Bu politikanın hazırlanmasında baroların ve Türkiye Barolar Birliği'nin yayımladığı meslek kuralları ile rehberler esas alınmalıdır.

Sıkça sorulan sorular

Kurumsal hukuk biriminde yapay zeka hangi işlerde değer üretir?

Çıktısı doğrulanabilir ve hatası ucuz olan işlerde: belge özetleme, ilk taslak üretimi, büyük dosya yığınlarında arama, çeviri ve yapılandırılmış veri çıkarımı. Bu işlerin ortak özelliği, üretilen sonucun kaynağıyla karşılaştırılarak makul bir sürede kontrol edilebilmesidir.

Yapay zeka hangi işlerde kullanılmamalı?

Çıktısı doğrulanamayan veya hatası pahalı olan işlerde: nihai hukuki görüş, dava stratejisi kararları, doğrulanmamış emsal atıfları ve müvekkile verilen süre, sonuç veya tutar taahhütleri. Bu işlerde yapay zeka girdi sağlayabilir ancak kararın kendisi olamaz.

Yapay zeka avukatın yerini alır mı?

Soru yanlış kurulmuştur. Ayrım mesleğin tamamı üzerinden değil, iş türü üzerinden yapılır. Doğrulanabilir ve hatası ucuz işlerde yapay zeka zaman kazandırır; doğrulanamayan ve hatası pahalı işlerde ise sorumluluk avukatta kaldığı için yerine geçemez. Pratikte bu, avukatın zamanının ikinci gruba kaymasıdır.

Hukuk biriminde yapay zekaya nereden başlanmalı?

Belge özetleme ve yığın içinde aramadan. Bu işler riski en düşük, faydası en ölçülebilir olanlardır ve ekip güveni burada kurulur. Emsal araştırması en sona bırakılmalıdır çünkü doğrulama disiplini oturmadan başlatılması en pahalı hatayı en erken üretir.

Büroda yapay zeka kullanım politikası neden gerekli?

Bireysel dikkat ölçeklenmez. Politika asgari olarak şunları içermelidir: hangi iş türlerinde kullanılabileceği, müvekkil verisinin ne zaman anonimleştirileceği, emsal atıflarının doğrulanması zorunluluğu ve bunun kayıt altına alınması, çıktının müvekkile bildirilme durumları ve politikanın gözden geçirme sıklığı.

Yapay zeka kullanımını müvekkile bildirmek gerekir mi?

Bu, büro politikasında tanımlanması gereken bir konudur ve meslek kuralları ile sözleşmesel taahhütlere bağlıdır. Politikanın hazırlanmasında baroların ve Türkiye Barolar Birliği'nin yayımladığı meslek kuralları ile rehberlerin esas alınması, güncel düzenlemelere uyum açısından gereklidir.