Yapay Zeka ile Dilekçe Taslağı: Nerede Yardımcı, Nerede Durmalı?

Gökçen Beyazoğlu LL.B.

Avukat, Chief Product Officer · Attornaid

Yapay zeka, dilekçe taslağında yapı ve dil düzeninde gerçekten yardımcıdır: büronun şablonuna göre iskelet kurar, olgu özetini düzenli bir anlatıma çevirir, tutarsızlıkları işaretler, karşı tarafın dilekçesini özetler ve uzun metni kısaltır. Talep, strateji, hukuki nitelendirme, öne çıkarılacak olgu ve dayanılacak delil ise avukatın kararıdır ve araca bırakılmaz. Aracın en ağır riskleri, dosyada olmayan bir olguyu tamamlaması ve var olmayan ya da künyesi yanlış bir karara atıf yapmasıdır. Bu yüzden büro aracı kendi dilekçe standardına göre çalıştırır, gizlilik kuralını önceden belirler ve hiçbir taslak kontrol adımlarından geçmeden dosyaya girmez.

Dilekçe, avukatın imzasıyla üstlendiği bir metindir. Yapay zeka aracı bu metnin yazımını hızlandırabilir, ancak metnin neyi talep ettiğini, hangi olguya dayandığını ve hangi hukuki çerçeveye oturduğunu belirleyemez. Sorun çoğu zaman aracın kendisinde değil, iş bölümünün tanımlanmamış olmasındadır: kimin neyi yapacağı belli değilse taslak, fark edilmeden son metne dönüşür. Bu yazı dilekçenin içeriğini veya şekil şartlarını değil, yalnızca araç ile avukat arasındaki iş bölümünü ve büronun koyacağı kuralları ele alır.

Araç ile avukat arasındaki iş bölümü

Aşağıdaki tablo, dilekçe taslağı hazırlanırken ortaya çıkan başlıca işleri ve her işte aracın, avukatın ve kontrolün rolünü gösterir. Ayrım bir verimlilik tercihi değil, sorumluluğun nerede durduğunu gösteren bir çizgidir.

İş	Araç	Avukat	Kontrol yöntemi
Yapı iskeleti	Büronun onaylı şablonuna göre başlıkları ve bölüm sırasını kurar	Şablonun bu dosyaya uygun olup olmadığına karar verir	Şablonla bölüm bölüm karşılaştırma
Olgu anlatımı	Avukatın verdiği olgu özetini düzenli ve kronolojik bir anlatıma çevirir	Hangi olgunun öne çıkacağını, hangisinin yer almayacağını belirler	Her tarih, tutar ve isim dosyadaki belgeyle eşleştirilir
Dil ve tutarlılık	Tekrarları, çelişen ifadeleri ve terim farklarını işaretler	Tonu ve vurguyu belirler	Önerilen değişiklikler tek tek kabul veya ret edilir
Karşı taraf dilekçesinin özeti	İddiaları başlıklar altında toplar	Hangi iddiaya nasıl karşılık verileceğine karar verir	Özet, asıl dilekçeyle yan yana okunur
Metni kısaltma	Tekrar eden ve gereksiz uzun bölümleri sadeleştirir	Çıkarılan kısmın talebi zayıflatıp zayıflatmadığına bakar	Kısaltılmış metin asıl metinle karşılaştırılır
Talep, nitelendirme, delil	Öneri sunabilir; önerisi esas alınmaz	Tamamen avukatın kararıdır	Yönlendirme notu ile taslak karşılaştırılır
Karar ve mevzuat atfı	Atıf önerebilir; doğrulanmadan kullanılmaz	Hangi karara ve hükme dayanılacağını seçer	Her atıf birincil kaynakta açılır, güncelliği kontrol edilir

Temel kural: Araç metni düzenler, avukat metnin ne söylediğine karar verir. Aracın önerdiği bir içerik, avukat onu kendi kararı olarak benimsemedikçe taslakta yer almaz.

Aracın gerçekten yardımcı olduğu işler

Yapay zekanın dilekçe taslağında en verimli olduğu işler, içeriği değil biçimi ve düzeni ilgilendiren işlerdir. Bu işlerde aracın hatası kolay görülür ve düzeltilmesi kısa sürer.

Yapı iskeleti: Büronun onaylı şablonu verildiğinde araç başlıkları, bölüm sırasını ve talep bölümünün yerini bu şablona göre kurar. Şablon verilmezse kendi genel kalıbını kullanır ve büronun alışılmış düzeninden sapan taslaklar üretir.
Olgu özetini anlatıma çevirme: Avukatın madde madde not ettiği olgular okunabilir ve kronolojik bir anlatıma dönüşür. Araç burada yalnızca verilen olguları düzenler; eksik olanı tamamlamaz.
Dil ve tutarlılık kontrolü: Aynı kavram için kullanılan farklı terimler, taraf adlarındaki yazım farkları, uzun ve iç içe geçmiş cümleler işaretlenir.
Karşı tarafın dilekçesini özetleme: Uzun bir dilekçedeki iddialar başlıklar altında toplanır. Avukat cevabını bu özet üzerinden değil, asıl metin üzerinden kurar; özet yalnızca okumayı düzenler.
Uzun metni kısaltma: Tekrar eden anlatımlar ayıklanır, gereğinden uzun bölümler sadeleştirilir.

Bu işlerin ortak özelliği, girdinin avukattan gelmesidir. Araç yeni bilgi üretmez, verilen bilgiyi düzenler. Bu sınır aşıldığında risk başlar.

Avukatta kalması gereken kararlar

Bazı kararlar dilekçenin kendisidir. Bunlar araca devredildiğinde ortaya çıkan metin düzgün görünebilir, ancak avukatın değil aracın tercihlerini taşır.

Talep ve strateji: Neyin isteneceği, neyin bilinçli olarak istenmeyeceği ve dosyanın genel stratejisi.
Olguların seçimi ve sırası: Hangi olgunun öne çıkarılacağı, hangisinin kısaca geçileceği ve hangisine hiç yer verilmeyeceği.
Hukuki nitelendirme: Uyuşmazlığın hangi hukuki çerçevede değerlendirileceği. Aracın önerdiği nitelendirme araştırmanın başlangıcı olabilir, sonucu olamaz.
Delil seçimi: Hangi delile dayanılacağı ve hangi delilin hangi olguyu desteklediği.
Ton: Metnin ne kadar sert veya ölçülü olacağı. Ton, müvekkil ilişkisinden ve dosyanın geçmişinden bağımsız düşünülemez.

Pratikte bu ayrım kısa bir yönlendirme notuyla uygulanır. Avukat önce talebi, öne çıkacak olguları, dayanılacak delilleri ve tonu birkaç satırla yazar; araç bu notun dışına çıkmadan çalışır. Not yoksa taslak da başlamaz. Not aynı zamanda kontrol aşamasında taslağın karşılaştırılacağı ölçüdür.

Olgu ve atıf riskleri

Dilekçe taslağında en ağır hatalar iki yerden gelir: olgulardan ve atıflardan. İkisinde de hata, metnin akıcılığı nedeniyle kolay fark edilmez.

Olgu riski. Araç, eksik görünen bir anlatıyı tamamlama eğilimindedir. Bir tarih aralığını kesin bir tarihe çevirebilir, iki ayrı ödemeyi tek tutar olarak birleştirebilir veya dosyada hiç geçmeyen bir görüşmeyi anlatıya ekleyebilir. Bu eklemeler çoğu zaman makul göründüğü için gözden kaçar. Bu nedenle taslaktaki her tarih, tutar, isim ve olay dosyadaki bir belgeyle eşleştirilir; eşleşmeyen bilgi taslaktan çıkarılır veya avukata soru olarak döner.

Atıf riski. Araç var olmayan bir karar üretebilir veya gerçek bir kararı yanlış künyeyle, yanlış daireyle ya da kararın söylemediği bir sonuçla aktarabilir. Uydurma bir emsal dilekçeye girdiğinde yalnızca o dilekçeyi değil, avukatın mahkeme önündeki güvenilirliğini de zedeler. Kararın varlığını, künyesini ve içeriğini doğrulama adımları için uydurma emsal kararın nasıl yakalanacağını anlatan yazıya bakılabilir.

Mevzuat güncelliği. Araç, eğitildiği dönemdeki veya erişebildiği kaynaktaki metne dayanır. Değişmiş, yürürlükten kalkmış veya yeni eklenmiş bir hüküm taslakta eski hâliyle yer alabilir. Taslakta geçen her mevzuat atfı, güncel resmi metin üzerinden kontrol edilir.

Akıcı metin doğru metin değildir: Aracın en ikna edici göründüğü yer, hatanın en zor fark edildiği yerdir. Kontrol, metnin okunuşuna değil kaynağına bakılarak yapılır.

Büronun dilekçe standardı ve gizlilik

Araç büronun standardını bilmez; ona verilen standarda göre çalışır. Standart yazılı değilse her avukat aracı farklı yönlendirir ve büronun dilekçeleri birbirinden kopar.

Üslup kılavuzu: Hitap biçimi, taraf adlarının yazımı, kısaltmalar, tarih ve tutar gösterimi, başlık düzeni. Kılavuz kısa tutulur ve her taslakta araca verilir.
Onaylı şablonlar: Sık kullanılan dilekçe türleri için büronun onayladığı iskeletler. Araç yalnızca bu şablonlardan biriyle çalıştırılır; uygun şablon yoksa önce şablon hazırlanır.
Standarda göre çalıştırma: Araca verilen yönlendirme, kılavuzu ve şablonu açıkça içerir. Ekipte kullanılan yönlendirme metinleri ortak bir yerde tutulur ve bir sorumlu tarafından güncellenir.

Gizlilik bu standardın ayrılmaz parçasıdır. Büro, dilekçe çalışmasında hangi aracın kullanılabileceğini, verinin nerede işlendiğini ve saklanıp saklanmadığını önceden belirler; bu karar avukat avukat değil büro düzeyinde verilir. Onaylanmamış bir araca müvekkil bilgisi girilmez. Onaylı araçta da kimlik bilgileri, adresler ve hesap bilgileri gibi taslağın ihtiyaç duymadığı veriler çıkarılır ya da kodlanır. KVKK ve avukatın sır saklama yükümlülüğü açısından bu adım, taslağın kalitesinden önce gelir. Anonimleştirmenin pratik yöntemleri için yapay zeka ve müvekkil gizliliği yazısına, bu kuralların büro politikasına nasıl yazılacağı için yapay zeka kullanım politikası yazısına bakılabilir.

Dosyaya girmeden önce: kontrol ve sorumluluk

Araçla hazırlanan bir taslak, kontrol adımlarından geçmeden imzaya sunulmaz ve UYAP'a yüklenmez. Kontrol, taslağı hazırlayan avukatın kendi okumasıyla bitmez.

Olgu eşleştirmesi: Her tarih, tutar ve isim dosyadaki belgeyle karşılaştırılır.
Atıf doğrulaması: Her karar ve mevzuat atfı birincil kaynakta açılır.
İkinci göz: Taslağı hazırlamayan bir avukat metni okur; özellikle talep bölümüne, olgulara ve atıflara bakar.
Doğrulama kaydı: Hangi bölümde araç kullanıldığı, kimin hangi kontrolü yaptığı ve hangi atıfların doğrulandığı dosyaya kısa bir not olarak işlenir.

Adımların ayrıntılı hâli için yapay zeka çıktısını dosyaya eklemeden önce kontrol listesi yazısı kullanılabilir.

Ekip içi kural tek cümledir: taslağı imzalayan avukat, metnin her cümlesinden sorumludur. Bir cümlenin araç tarafından yazılmış olması bu sorumluluğu azaltmaz ve paylaştırmaz. Kural yazılı olarak büro politikasına girer, yeni katılan avukatlara ilk gün anlatılır ve kontrol adımlarının neden atlanamayacağını da açıklar.

Kontrol listesi

Taslak, avukatın yazdığı bir yönlendirme notuyla mı başladı?
Araç, büronun onaylı şablonu ve üslup kılavuzuyla mı çalıştırıldı?
Kullanılan araç büro tarafından onaylanmış mı ve gereksiz kişisel veri çıkarıldı mı?
Taslaktaki her tarih, tutar ve isim dosyadaki bir belgeyle eşleştirildi mi?
Her karar atfı birincil kaynakta açılıp künyesi ve içeriği doğrulandı mı?
Mevzuat atıfları güncel resmi metinle karşılaştırıldı mı?
Taslağı hazırlamayan ikinci bir avukat metni okudu mu?
Araç kullanımı ve yapılan kontroller dosyaya kaydedildi mi?

Sıkça sorulan sorular

Yapay zeka dilekçe taslağında hangi işlerde kullanılabilir?

Biçim ve düzen işlerinde: büronun şablonuna göre yapı iskeleti kurma, avukatın verdiği olgu özetini düzenli bir anlatıma çevirme, dil ve tutarlılık kontrolü, karşı tarafın dilekçesini özetleme ve uzun metni kısaltma. Bu işlerde girdi avukattan gelir; araç yeni bilgi üretmez, verilen bilgiyi düzenler.

Dilekçede hangi kararlar avukatta kalmalıdır?

Talep ve strateji, hangi olgunun öne çıkarılacağı, hukuki nitelendirme, hangi delile dayanılacağı ve metnin tonu avukatın kararıdır. Araç bu konularda öneri sunabilir, ancak öneri avukat tarafından kendi kararı olarak benimsenmedikçe taslağa girmez.

Yapay zeka dilekçeye dosyada olmayan bir olgu ekleyebilir mi?

Evet. Araç eksik görünen bir anlatıyı tamamlama eğilimindedir; bir tarihi kesinleştirebilir, ayrı tutarları birleştirebilir veya dosyada hiç geçmeyen bir görüşmeyi ekleyebilir. Bu nedenle taslaktaki her tarih, tutar, isim ve olay dosyadaki bir belgeyle eşleştirilir; eşleşmeyen bilgi taslaktan çıkarılır.

Yapay zekanın önerdiği emsal karar dilekçede kullanılabilir mi?

Ancak birincil kaynakta açılıp varlığı, künyesi ve içeriği doğrulandıktan sonra. Araç var olmayan bir karar üretebilir veya gerçek bir kararı yanlış künyeyle ya da kararın söylemediği bir sonuçla aktarabilir. Taslakta geçen mevzuat atıfları da güncel resmi metinle karşılaştırılır.

Müvekkil bilgisi yapay zeka aracına girilebilir mi?

Yalnızca büronun onayladığı bir araçta ve taslağın gerçekten ihtiyaç duyduğu ölçüde. Hangi aracın kullanılacağı avukat avukat değil büro düzeyinde belirlenir. Kimlik, adres ve hesap bilgileri gibi taslağa gerekmeyen veriler araca verilmeden önce çıkarılır veya kodlanır.

Yapay zekayla hazırlanan dilekçeden kim sorumludur?

Taslağı imzalayan avukat, metnin her cümlesinden sorumludur. Bir cümlenin araç tarafından yazılmış olması bu sorumluluğu azaltmaz ve paylaştırmaz. Bu yüzden taslak, olgu eşleştirmesi, atıf doğrulaması, ikinci göz ve doğrulama kaydı adımlarından geçmeden dosyaya girmez.