Yapay Zeka Kullanımı Müvekkile Nasıl Yansıtılır?

Gökçen Beyazoğlu LL.B.

Avukat, Chief Product Officer · Attornaid

Yapay zeka kullanımı müvekkile ücret modeline göre yansır: saatlik ücrette yalnızca avukatın gerçekten harcadığı süre faturalanır ve doğrulama süresi de bu sürenin parçasıdır; sabit ve aşamalı ücrette verimlilik kazancı sözleşme süresince büroya kalır, fiyat ise yenilemede verimliliğe göre güncellenir. Araç maliyeti kural olarak genel büro gideridir; dosyaya masraf olarak yansıtılacaksa ücret sözleşmesinde yazılı olmalı ve tahmini tutar baştan söylenmelidir. Ücret sözleşmesine yapay zeka kullanımı, gizlilik tedbiri, maliyet yansıtma yöntemi ve müvekkilin itiraz hakkı yazılır. Müvekkil, kullanımdan ve faturadaki gösterimden baştan ve açık biçimde haberdar edilir.

Soru, büroların yapay zeka araçlarını günlük işe katmasıyla gündeme geldi. Saatlik ücretle çalışan büroda iş hızlandıkça faturalanan süre, dolayısıyla gelir düşer. Sabit ücretle çalışan büroda ücret aynı kalır ve kazanç büroya kalır. Müvekkil ise iki durumda da aynı soruyu sorar: "Yapay zeka yaptıysa neden ödüyorum?" Yanıt, ücret modeline, araç maliyetinin nasıl ele alındığına ve sözleşmede ne yazdığına bağlıdır. Aşağıdaki çerçeve bir operasyon önerisidir, hukuki görüş değildir; her büro kendi sözleşme yükümlülüklerini ve meslek kurallarını ayrıca değerlendirir.

Ücret modeline göre yapay zekanın etkisi

Aynı hız, her ücret modelinde farklı bir tarafın lehine işler. Saatlik modelde hızın getirisi müvekkile, sabit modelde büroya geçer. Aşamalı ücret ve aylık danışmanlık ücreti ikisinin arasında durur.

Ücret modeli	Yapay zekanın etkisi	Önerilen uygulama
Saatlik ücret	Aynı iş daha kısa sürer, faturalanan süre azalır	Yalnızca harcanan gerçek süre faturalanır; doğrulama süresi ayrı satırda gösterilir
Dosya başı sabit ücret	Ücret değişmez, verimlilik kazancı büroya kalır	Kapsam açık yazılır; tekrarlanan işlerde fiyat yenilemede gözden geçirilir
Aşamalı ücret	Bazı aşamalar belirgin biçimde kısalır, diğerleri değişmez	Aşama fiyatları ayrı ayrı değerlendirilir; muhakeme gerektiren aşamalar aynı kalır
Aylık danışmanlık ücreti	Aynı ücretle daha fazla talep karşılanabilir	Kapsam yazılı tutulur; kazanç kapsam genişlemesi veya daha hızlı yanıt olarak paylaşılır

Her modelde aynı ilke geçerlidir: müvekkil aracın ürettiği metni değil, avukatın denetlediği ve sorumluluğunu üstlendiği hizmeti öder. Sözleşme ve fatura bu ayrımı açıkça yansıtmalıdır.

Saatlik ücrette ne faturalanır

Saatlik ücretin mantığı yapay zeka ile değişmez: faturalanan, avukatın dosya için harcadığı süredir. Araç bir sözleşmenin ilk incelemesini kısa sürede çıkarıyorsa, faturaya yazılacak olan o kısa süre ve ardından gelen avukat emeğidir.

Faturalanır: talimatın hazırlanması, çıktının okunması, düzeltilmesi ve dosyaya uyarlanması.
Faturalanır: doğrulama. Atıf yapılan karar ve mevzuatın resmi kaynaktan kontrol edilmesi, olguların dosyadaki belgelerle eşleştirilmesi gerçek iştir.
Faturalanmaz: aracın çalıştığı süre ve işin araç olmadan alacağı varsayımsal süre.
Faturalanmaz: aracın öğrenilmesi, kurulumu ve büro içi denemeler. Bunlar büronun kendi yatırımıdır.

Bu noktada değer tartışması başlar. Bazı avukatlar, hizmetin değerinin harcanan süreden yüksek olduğunu, doğru talimatın ve deneyimin de emek olduğunu savunur. Bu görüş haklı olabilir, ancak saatlik modelde karşılığı süreyi şişirmek değildir. Büro bir işin değerinin süreden bağımsız olduğunu düşünüyorsa doğru yol, o iş türü için baştan sabit veya aşamalı ücret konuşmaktır.

Doğrulama süresi saklanmaz, gösterilir: İş dökümünde doğrulama ayrı bir satır olarak yazıldığında müvekkil neye ödeme yaptığını görür. Görünmeyen doğrulama ise ya hiç yapılmamış ya da başka bir kalemin içine gizlenmiş gibi okunur.

Sabit ve aşamalı ücrette verimlilik kazancı

Sabit ücrette yapay zekanın getirdiği hız büronun kazancıdır ve bu kendi başına sorun değildir. Müvekkil baştan anlaşılan bedeli öder; işin beklenenden uzun sürme riski de büroya aittir. Sorun zamanla ortaya çıkar: tekrarlanan işlerde müvekkil, aynı işin artık daha hızlı yapıldığını fark eder ve fiyatı sorgular. Verimlilik kazancı üç yoldan paylaşılabilir:

Daha düşük ücret: standart sözleşme incelemesi gibi tekrarlanan işlerde fiyat, yenileme döneminde güncellenir.
Daha geniş kapsam: aynı ücrete ek bir kontrol, özet rapor veya daha sık durum bilgisi eklenir.
Daha kısa teslim: ücret aynı kalır, teslim süresi kısalır.

Aşamalı ücrette değerlendirme aşama bazında yapılır. Belge tasnifi, ilk inceleme ve taslak hazırlığı gibi aşamalar belirgin biçimde kısalabilir; duruşma hazırlığı, müzakere ve strateji kararı gibi muhakeme gerektiren aşamalar değişmez. Fiyatlama da buna göre ayrışır.

Her durumda güncelleme yeni dönem veya yeni dosya için yapılır; devam eden sözleşmenin bedeli tek taraflı değiştirilmez. Ücret, avukatlık asgari ücret tarifesi ve baro meslek kurallarının çizdiği sınırlar içinde kalır; verimlilik, tarifenin altında ücret kararlaştırmanın gerekçesi olarak kullanılamaz.

Araç maliyeti: büro gideri mi, dosya masrafı mı

Yapay zeka aracının abonelik bedeli; büro yazılımı, içtihat veri tabanı aboneliği veya ofis kirası gibi genel büro gideridir. Bu giderler ücretin içinde düşünülür ve dosyalara ayrıca yansıtılmaz. Müvekkile masraf olarak yansıtılan kalemler ise harç, tebligat ve bilirkişi ücreti gibi belirli bir dosya için doğan ve o dosyayla doğrudan ilişkilendirilebilen harcamalardır.

Yapay zeka maliyeti ancak benzer bir nitelik taşıdığında masraf olarak düşünülebilir; örneğin büyük hacimli bir belge incelemesi için yalnızca o dosyaya özgü ek bir kullanım bedeli doğuyorsa. Bu durumda üç koşul aranır:

Yansıtma ücret sözleşmesinde yazılıdır.
Maliyetin nasıl hesaplanacağı ve tahmini tutarı iş başlamadan müvekkile bildirilir.
Tahmin aşılacaksa, aşım gerçekleşmeden önce müvekkilin onayı alınır.

Sözleşmede yazmayan masraf faturaya eklenmez: Araç maliyetini sonradan masraf olarak yazmak, müvekkilin güvenini ücretin kendisinden daha fazla sarsar. Belirsizlik varsa maliyet büro gideri olarak kalır.

Ücret sözleşmesi ve faturada şeffaflık

Ücret sözleşmesi, yapay zeka kullanımına ilişkin beklentilerin yazıya geçirildiği yerdir. Aşağıdaki maddeler, büronun yapay zeka kullanım politikasıyla uyumlu olacak biçimde hazırlanır.

Ücret sözleşmesi maddesi	İçerik
Yapay zeka kullanımı	Hangi iş türlerinde araç kullanılabileceği, çıktının avukat tarafından denetleneceği ve hizmetin sorumluluğunun avukatta kaldığı
Gizlilik tedbiri	Müvekkil verisinin hangi koşulda araca verileceği, anonimleştirme kuralı, KVKK kapsamında verinin işlendiği yer ve müvekkil verisinin model eğitiminde kullanılmayacağı
Ücret yöntemi	Saatlik ücrette yalnızca harcanan sürenin faturalanacağı; sabit veya aşamalı ücrette kapsam ve fiyat güncellemesinin zamanı
Maliyet yansıtma yöntemi	Araç maliyetinin ücrete dahil olduğu ya da hangi koşulda, hangi hesapla ve hangi tahmini tutarla masraf olarak yansıtılacağı
Faturada gösterim	İş dökümünde yapay zeka destekli kalemlerin ve doğrulama süresinin nasıl gösterileceği
İtiraz hakkı	Müvekkilin belirli bir işte kullanımı reddetme ve yapay zeka ile ilişkili bir fatura kalemine itiraz etme hakkı ile itirazın yolu

Şeffaflık, büronun yapay zeka kullanım politikasındaki müvekkile bildirim ilkesinin faturaya uzanan hâlidir. Politika kullanımın ne zaman ve nasıl bildirileceğini belirler, sözleşme bu bildirimi yazılı hale getirir, fatura da bildirimin uygulandığını gösterir. Bildirimin kapsamı meslek kuralları ve sözleşmesel taahhütlerle birlikte değerlendirilir. Faturada gösterim için şu düzen yeterlidir:

Serbest meslek makbuzu ekindeki iş dökümünde yapay zeka destekli işler, "yapay zeka destekli ilk inceleme, avukat kontrolü ve düzeltme" gibi açık bir ifadeyle tanımlanır.
Doğrulama süresi ayrı satırda ve doğrulayan avukatın adıyla gösterilir.
Masraf olarak yansıtılan bir araç maliyeti varsa, sözleşmedeki dayanağıyla birlikte ayrı kalem olarak yazılır.
Teknik ayrıntı yerine işin ne olduğu ve kimin denetlediği yazılır.

Kurumsal müşteri incelemesi ve büro kuralları

Kurumsal hukuk birimi, dış büro faturalarını inceleyen taraftır ve yapay zeka bu incelemeye yeni sorular ekler. Amaç aracı kullanan büroyu cezalandırmak değil, verimliliğin faturaya nasıl yansıdığını görmektir. İncelemede şu noktalara bakılır:

Aynı tür işin, araç kullanımına rağmen önceki dönemlerdeki sürelerle faturalanıp faturalanmadığı.
Bir avukatın taslak süresi ile başka bir avukatın inceleme süresinin aynı işi iki kez sayıp saymadığı.
Doğrulama süresinin işin niteliğiyle orantılı olup olmadığı.
Araç maliyetinin, sözleşmede dayanağı olmadan masraf olarak yazılıp yazılmadığı.
Büronun müvekkil verisi için aldığı gizlilik tedbirini yazılı olarak bildirip bildirmediği.

Bu beklentiler, kurumun dış büro çalışma kurallarına yazılı olarak eklenir: yapay zeka kullanımının bildirilmesi, gizlilik koşulları, araç maliyetinin masraf olarak kabul edilip edilmeyeceği ve iş dökümünde beklenen ayrıntı düzeyi. Kurallar yazılı olduğunda tartışma fatura geldikten sonra değil, iş başlamadan yapılır.

Büro tarafında bu incelemeye hazırlıklı olmanın yolu birkaç yazılı iç kuraldır:

Süre kaydı gerçek süreyle tutulur; geçmiş işlerin süresi şablon olarak kullanılmaz.
Doğrulama ayrı kaydedilir ve kimin yaptığı bellidir.
Araç maliyetinin varsayılanı büro gideridir; masraf olarak yansıtma istisnadır ve sözleşmeye bağlıdır.
Sabit ücretli tekrarlanan işlerin fiyatı her yenilemede verimliliğe göre gözden geçirilir.
Ücret sözleşmesi şablonu kullanım politikası her değiştiğinde birlikte güncellenir.

Kontrol listesi

Ücret sözleşmesinde yapay zeka kullanımı ve denetimin avukatta olduğu yazılı mı?
Saatlik ücrette yalnızca harcanan gerçek süre mi faturalanıyor?
Doğrulama süresi iş dökümünde ayrı satırda gösteriliyor mu?
Araç maliyetinin büro gideri mi masraf mı olduğu sözleşmede belli mi?
Masraf olarak yansıtılacak maliyetin tahmini tutarı baştan bildiriliyor mu?
Sabit ücretli tekrarlanan işlerin fiyatı yenilemede gözden geçiriliyor mu?
Gizlilik tedbirleri ve müvekkilin itiraz hakkı sözleşmede yer alıyor mu?
Ücret sözleşmesi şablonu yapay zeka kullanım politikasıyla uyumlu mu?

Sıkça sorulan sorular

Yapay zeka kullanılan iş için müvekkilden ücret alınabilir mi?

Evet. Müvekkil, aracın ürettiği metni değil, avukatın denetlediği, doğruladığı ve sorumluluğunu üstlendiği hukuki hizmeti öder. Ücretin nasıl hesaplanacağı ücret modeline bağlıdır: saatlik ücrette harcanan gerçek süre, sabit ücrette baştan anlaşılan kapsam esas alınır.

Saatlik ücrette yapay zekanın yaptığı iş faturalanır mı?

Hayır. Faturalanan, avukatın gerçekten harcadığı süredir. Çıktının kaynaklarla karşılaştırılması, düzeltilmesi ve dosyaya uyarlanması gerçek iştir ve faturalanır. Aracın çalıştığı süre veya işin araç olmadan alacağı varsayımsal süre faturaya yazılmaz.

Sabit ücrette verimlilik kazancı kime kalır?

Sözleşme süresince kazanç büroya kalır, çünkü işin uzama riski de büroya aittir. Tekrarlanan işlerde fiyat, yenileme döneminde verimliliğe göre gözden geçirilmelidir. Kazanç müvekkille daha düşük ücret, daha geniş kapsam veya daha kısa teslim olarak paylaşılabilir.

Yapay zeka aracının maliyeti müvekkile masraf olarak yansıtılabilir mi?

Abonelik ve genel kullanım bedeli, diğer büro yazılımları gibi genel büro gideridir ve ücretin içinde kalır. Yalnızca belirli bir dosya için ayrıca doğan bir maliyet, ücret sözleşmesinde yazılıysa ve tahmini tutarı baştan bildirilmişse masraf olarak yansıtılabilir. Sözleşmede yazmayan bir kalem sonradan faturaya eklenmez.

Ücret sözleşmesine yapay zeka ile ilgili ne yazılmalı?

Dört konu yazılır: hangi işlerde yapay zeka kullanılabileceği ve denetimin avukatta olduğu, müvekkil verisi için alınan gizlilik tedbirleri, araç maliyetinin ücrete dahil mi yoksa masraf mı olduğu ve müvekkilin itiraz hakkı. Bu maddeler büronun yapay zeka kullanım politikasıyla uyumlu olmalıdır.

Kurumsal hukuk birimi dış büro faturasında yapay zeka kalemlerini nasıl incelemeli?

Üç noktaya bakılır: aynı işin araç kullanımına rağmen eski sürelerle faturalanıp faturalanmadığı, araç maliyetinin sözleşmede dayanağı olmadan masraf olarak yazılıp yazılmadığı ve doğrulama süresinin işin niteliğiyle orantılı olup olmadığı. Beklentiler, dış büro çalışma kurallarına yazılı olarak eklenir.